پس اين سفرنامه‌ها پر است از مشكلات يعنى اشارات و اعلام تاريخى و جغرافيايى كه من با مراجعه به مآخذ فارسى و فرنگى كوشيده‌ام آنها را روشن كنم و با اينكه نهايت كوشش را در اين‌باره كرده‌ام هنوز بسيارى از دشواريها باقى است كه اميدوارم مختصرى از آنها پس از تذكار صاحب‌نظران در چاپهاى بعدى رفع شود . اينكه گفتم « مختصرى از آنها » براى اينست كه اين سفرنامه‌ها شايستهء آن است كه نه همان از جانب يك تن بلكه عده‌اى از دانشمندانى كه در جغرافياى تاريخى و تاريخ دوران آق‌قوينلو و اوايل صفويه تخصص دارند مورد پژوهش قرار گيرد و فقط در اين صورت است كه ممكن است تمام يا قسمت اعظم مشكلات اين كتاب گرانقدر حل شود . دوران آق‌قوينلو از ادوارى است كه تا امروز نسبتا تاريك مانده است « حتى متخصصان و مطّلعان نيز تا زمان ما تنها نامى از اوزون حسن شنيده بودند » خوشبختانه در روزگار ما كسانى مانند مينورسكى و والتر هينتس تحقيقات پرارزشى در اين‌باره كرده‌اند كه براى پى بردن به اهميت آنها خواننده را مراجعه مىدهم به كتاب تشكيل دولت ملى در ايران « 1 » يا حكومت آق‌قوينلو و ظهور دولت صفوى ، تأليف والتر هينتس ، ترجمهء آقاى كيكاوس جهاندارى و مقاله‌اى كه نويسندهء اين سطور در شناساندن اين كتاب نوشته و در مجلهء راهنماى كتاب ( شماره‌هاى 5 و 6 ، مرداد - شهريور 1348 ه . ش . ) به چاپ رسانده است . يكى از منابع مهم تاريخ ايران كه مورد مراجعه و استناد مينورسكى و هينتس و ديگر ايران‌شناسان بوده است و همگى به اهميت آن اشاره كرده‌اند همين سفرنامه‌هاى ونيزيان است كه در بين سفرنامه‌هايى كه اروپاييان دربارهء ايران نوشته‌اند اگر بىنظير نباشد قطعا كم‌نظير است . چنان كه پيش از اين اشاره شد يكى از مشكلات ترجمهء اين كتاب علاوه بر آنكه يكى از آنها ( سفرنامهء جوزافا باربارو ) به انگليسى ميانه است موضوع تصحيف و تحريف اعلام ، اماكن و رجال است . در اين مورد مترجم صورت صحيح كلمه را در متن قرار داده و صورت مغلوط و مصحّف را به حاشيه برده است ؛ مثلا قم را در متن ،

--> ( 1 ) . انتشارات خوارزمى ، 1361 و . . . 1377 ه . ش . ، تهران .